Sa gitna ng dumi ng manok, sa paja na basang-basa ng ihi at pawis, may isang taong nakaluhod.

Payat na payat. Ang kanyang mga balikat ay bakat na bakat ang mga buto. Ang damit niya ay punit-punit, marumi, at puno ng mantsa ng natuyong dugo. Ang kanyang buhok, na dating mahaba at maayos, ay nakabuhol-buhol at puno ng pulgas at feathers.

Nakaluhod siya sa lupa… at sa kanyang mga dumiing kamay, may hawak siyang isang dakot ng TUKA NG MANOK—ang tuyong darak at binatog na feeds para sa mga hayop.

Habang nakatitig ako, isinusubo niya ang patuka ng manok sa kanyang tuyong-tuyong labi.

“K-Kristine?” ang halos hindi lumabas kong boses mula sa aking lalamunan.

Nang marinig ng babae ang boses ko, bigla siyang nanginig sa takot. Mabilis niyang itinago ang hawak niyang patuka ng manok sa kanyang likuran, na tila ba isang batang natatakot na mapagalitan. Pumaling ang kanyang mukha papunta sa ilaw.

Ang ganda ng aking manugang… ang dating masayahing si Kristine na lumalapit sa akin kapag nag-aaway sila ni Marco… ay wala na. Ang nakikita ko ngayon ay isang khung-kuryente at nanghihinang anino ng isang tao. Ang kanyang dalawang mata ay namumula, at sa ilalim ng kanyang pisngi ay may malalaking pasa na kulay violet at itim.

“N-Nanay Rosario?” mahinang usal ni Kristine. Ang boses niya ay parang raspadong papel. “S-Patawad po… Patawad po kung nakita niyo ako… Huwag niyo po akong saktan…”

Nalaglag ang bag ko sa lupa. Lumuhod ako sa dumi at niyakap ko siya.

“Diyos ko! Kristine! Anong nangyari sa ‘yo?! Marco! Anong kababalaghan ito?!” sigaw ko habang nag-uunahan ang mga luha sa aking mga mata.

Lumapit si Marco, walang kahit anong bakas ng awa sa kanyang mukha. Sa halip, pumasok siya sa manukan at itinuro ang kanyang asawa.

“Huwag ka ngang magpa-drama diyan, Kristine!” galit na sigaw ni Marco. Turning to me, he said calmly: “Nay, huwag kang magpadala sa arte niyan. Sinusubukan lang niya na kumuha ng simpatya mo. Hindi ‘yan kumakain kasi matigas ang ulo!”

Napatayo ako. “Matigas ang ulo?! Marco, pinalaki kitang tao! Bakit nakakulong ang asawa mo sa manukan?! Bakit kumakain siya ng patuka ng hayop?!”

“Kasi hindi siya matutong SUMUNOD!” malamig na sagot ni Marco. “Asawa ko siya, Nay! Ako ang lalaki sa bahay na ito! Kung hindi niya ginagawa ang mga utos ko, bakit ko siya pakakainin? Kung nagugutom siya, kasalanan niya ‘yan! Kailangan niyang matutunan kung sino ang panginoon sa bahay na ito!”

Tumitig ako sa anak ko. Ang batang pinalaki ko, ang batang pinagpakasipagan kong pag-aralin sa kolehiyo sa Maynila gamit ang katas ng aking dugo at pawis sa abroad… ay naging isang halimaw.

Nanginig ang buo kong katawan sa matinding galit at pagkamuhi.

Humarap ako kay Kristine at lumuhod ulit. “Kristine, magtapat ka sa akin… Kailan ka pa huling nakakain ng totoong pagkain? Kailan ka huling nakakain ng kanin?”

Tumingin si Kristine kay Marco nang may matinding takot. Umiling si Marco bilang banta.

Pero hinawakan ko ang mukha ni Kristine. “Huwag kang matakot sa kanya. Nandito na si Nanay. Magsabi ka ng totoo.”

Umiyak nang silently si Kristine. Ang mga luha niya ay gumawa ng malinis na guhit sa kanyang maduming pisngi.

“L-Labindalawang araw na po, Nay…” mahinang bulong ni Kristine. “12 araw na po… Tubig lang sa gripo sa labas at patuka ng manok ang kinakain ko…”

[KABANATA 4: ANG HINDI MAPAPATAWAD NA KASALANAN]

Isang matinding dilim ang bumalot sa paningin ko. 12 araw. Labindalawang araw na pinagkakaitan ng pagkain ang aking manugang habang ang anak ko ay nagsasaya, nagsusuot ng mamahaling damit, at kumakain ng masasarap na pagkain gamit ang perang pinapadala ko mula sa Milan!

Hindi ako nakipagtalo kay Marco. Hindi ko siya sinaktan sa oras na iyon. Alam kong sa mga katulad niyang halimaw, walang silbi ang usapan.

Kinuha ko agad ang aking cellphone mula sa aking bag.

Pinaulanan ko ng kuha ng litrato at video ang buong paligid:

Ang malaking padlock sa pinto ng manukan.

Ang mangkok na may dumi at patuka ng manok.

Ang basang paja na tulugan ni Kristine.

Ang malalalim na pasa sa braso, leeg, at mukha ni Kristine.

“Anong ginagawa mo, Nay?! Burahin mo ‘yan!” galit na sigaw ni Marco habang tinatangkang agawin ang phone ko.

“ITABI MO ANG KAMAY MO MULA SA AKIN!” sigaw ko sa boses na hindi pa naririnig ni Marco sa buong buhay niya. “Kapag itinapat mo pa ang kamay mo sa akin o kay Kristine, titiyakin kong mamumuti ang mata mo sa kulungan ngayong araw na ito!”

Napatigil si Marco. Ang tapang niya ay pinalitan ng gulat nang makita niya ang poot sa aking mga mata.

Mabilis kong tinawagan ang 911 at ang Barangay Captain ng San Isidro.

Habang naghihintay kami sa pagdating ng ambulansya at ng mga pulis, pinaligiran ko si Kristine ng aking makapal na jacket mula sa Italy. Mabilis siyang nangangatog sa sobrang lamig at panlalambot ng katawan.

“P-Patawad po, Nanay… Baka magalit sa inyo si Marco… Baka mawalan po kayo ng anak dahil sa akin…” humahagulgol na bulong ni Kristine.

“Huwag mong isipin iyon, anak,” sagot ko habang hinahagkan ang kanyang noo. “Wala akong anak na halimaw. Mula sa araw na ito, ipaglalaban kita.”

“S-Sabi po kasi ni Marco… wala na raw pong nagmamahal sa akin… Sinabi niya na ang pamilya ko sa probinsya ay ayaw na sa akin at pinabayaan na ako…”

Sulyap ko kay Marco na nakasandal sa puno, walang kaimik-imik ngunit bakat ang galit sa mukha.

Hindi na kailangang magsalita ni Kristine para maramdaman ko ang gipit at manipulasyong ginawa sa kanya sa loob ng maraming taon. Isinara ni Marco ang mundo ni Kristine, pinutol ang pakikipag-ugnayan nito sa kanyang pamilya, at ginawa siyang alipin at bilanggo sa sarili naming tahanan.

[KABANATA 5: ANG BULGAR NA KATOTOHANAN SA HOSPITAL]

Makalipas ang kalahating oras, dumating ang ambulansya kasama ang dalawang pulis at ang Kapitan ng barangay. Nagkaroon ng malaking kaguluhan sa lugar. Sinubukan pa ni Marco na magpalusot na “may sakit sa pag-iisip” si Kristine, pero nang makita ng mga pulis at ng Barangay Captain ang kalagayan ni Kristine at ang pinto ng manukan, agad nilang pinalibutan si Marco.

Dinala si Kristine sa Batangas Medical Center sa Lungsod ng Batangas para sa emergency treatment. Ako ang sumama sa ambulansya, habang si Marco naman ay isinakay sa patrol car para sa paunang imbestigasyon sa istasyon ng pulisya.

Sa Emergency Room, mabilis na kinabitan ng dextrose at mga bitamina si Kristine. Ang kanyang timbang ay bumagsak sa mas mababa sa 32 kilo—isang napakadelikadong antas para sa isang adultong babae. Nagtamo siya ng severe malnutrition, electrolyte imbalance, at dehydration.

Habang ginagamot si Kristine sa loob, lumabas ang dumadating na Senior Physician, si Dr. Elena Santos.

Isinara ni Dr. Santos ang pintuan ng silid at tumingin sa akin nang may mabigat na ekspresyon sa kanyang mukha.

“Kayo po ba ang biyanan ng pasyente?” tanong ng doktora.

“Opo, Dok. Ako po si Rosario Santos. Ako po ang tumawag ng tulong.”

Inilapag ni Dr. Santos ang isang folder na naglalaman ng mga X-Ray at CT Scan ng katawan ni Kristine.

“Misis Santos… nakita namin ang matinding epekto ng gutom at pananakit kamakailan lamang. May mga pasa siya sa ribcage at sugat sa kanyang ulo. Pero hindi lang ‘yan ang nahanap namin sa mga pagsusuri.”