DALAWANG BESES SINAMPAL NG ASAWA KO

BAHAGI 1: ANG BATANG WALANG GUSTONG MAG-UWI

Ang unang napansin ko kay Lila ay hindi ang Down syndrome niya.

Hindi rin ang malalaki niyang matang kayumanggi.

Ang una kong napansin ay magkaiba ang kulay ng kaniyang mga medyas.

Rosas ang isa.

Asul ang isa.

Ang pangalawa kong napansin ay ang maliit na kayumangging marka sa ilalim ng kaliwa niyang mata.

At nang makita ko iyon, para akong biglang ibinalik sa isang bahagi ng buhay ko na siyam na taon kong pilit na ibinaon.

Nagsimula ang lahat tatlong araw bago iyon.

Kakabalik ko lamang sa maliit na bayan ng Fairmont matapos ang halos sampung taon kong paninirahan sa Denver.

Tatlumpu’t walong taong gulang na ako.

Wala akong asawa.

Wala akong anak.

At matapos mamatay ang mga magulang ko na dalawang taon lamang ang pagitan, ako na lamang ang natitira sa aming pamilya.

Hindi ko talaga balak manatili sa Fairmont.

Kailangan ko lamang ayusin ang lumang bahay ng mga magulang ko bago ko ito ipagbili.

Iyon man lamang ang paulit-ulit kong sinasabi sa sarili ko.

Isang umaga, kumakain ako sa isang maliit na kainan malapit sa pangunahing lansangan nang makita ko ang dati kong kaibigang si Caleb.

Halos sampung taon na kaming hindi nagkikita.

Medyo tumaba siya.

Mas kaunti na rin ang buhok niya.

Pero hindi nagbago ang ugali niyang paulit-ulit na ituktok ang kutsara sa gilid ng tasa kapag kinakabahan.

“May kakaiba akong itatanong sa iyo,” sabi niya.

“Kapag ganyan ang bungad mo, parang ayoko nang marinig.”

Hindi siya natawa.

Doon ko nalaman na seryoso siya.

“Naalala mo bang nag-apply kami ni Erin para maging pansamantalang magulang?”

“Oo.”

“May batang gustong ipagkatiwala sa amin noong nakaraang buwan.”

“Ano’ng nangyari?”

Matagal siyang hindi sumagot.

Pagkatapos ay ibinaba niya ang tingin.

“Tumanggi kami.”

Hindi ko alam kung anong reaksiyon ang hinihintay niya mula sa akin.

“Kaya?”

Huminga siya nang malalim.

“Dalawang taong gulang siya.”

“May Down syndrome.”

“May sakit din siya noon sa puso, pero naoperahan na.”

“Sige.”

“Kami ang ikadalawampu’t isang pamilyang tumanggi.”

Napahinto ako.

“Dalawampu’t isa?”

“Oo.”

Tinitigan niya ang tasa niya.

“Hindi ko ipinagmamalaki.”

“Bakit kayo tumanggi?”

“Natakot kami.”

Diretso ang sagot niya.

Hindi niya sinubukang pagandahin ang dahilan.

“Marami siyang kailangang pagpapagamot.”

“May mga espesyalistang kailangang puntahan.”

“May mga bagay na mas mabagal niyang matututunan.”

“Hindi namin alam kung kaya namin.”

“Bakit mo sinasabi sa akin?”

Tumingin siya sa akin.

“Dahil ikaw ang naisip ko.”

Napatawa ako.

“Caleb, wala akong alam sa pagpapalaki ng bata.”

“May kakayahan kang tumulong.”

“Hindi sapat ang pera para maging magulang.”

“Alam ko.”

“Kung ganoon, ano?”

“Baka puwede kang magbigay ng tulong sa samahang sumasagot sa ilan sa mga pangangailangan niya.”

“Hindi ko sinasabing ampunin mo siya.”

“Mabuti.”

“Dahil hindi ko siya aamponin.”

Napakabilis ng sagot ko.

Masyadong mabilis.

Tumango lamang si Caleb.

“Sige.”

“Nasaan siya?”

“Nasa St. Agnes Transitional Center.”

“Mga apatnapung minuto mula rito.”

Pagkatapos niyon, sinubukan naming pag-usapan ang ibang bagay.

Mga dating kaklase.

Mga tindahang nagsara.

Ang dati naming tagapagsanay sa putbol na nagpakasal daw sa isang gurong nagtuturo ng yoga.

Pero bago kami umalis, naitanong ko rin ang isang pangalang ilang taon ko nang iniiwasang banggitin.

“May balita ka ba kay Hannah?”

Biglang nagbago ang mukha ni Caleb.

Si Hannah ang babaeng inakala kong pakakasalan ko.

Labimpitong taong gulang kami nang maging kami.

Dalawampu’t walo nang tuluyan kaming magkahiwalay.

Hindi naging maayos ang labing-isang taong iyon.

Naghiwalay kami.

Nagkabalikan.

Nagkalayo.

Nangako.

Nagplano.

At paulit-ulit na nagsabi ng, “Malapit na.”

Nakuha ko ang trabahong matagal kong pinapangarap sa Denver.

Nanatili si Hannah sa Fairmont dahil may sakit ang kaniyang ina.

Akala ko darating ang araw na susunod siya sa akin.

Akala naman niya darating ang araw na babalik ako.

Pareho kaming naghihintay na ang isa ang unang magsakripisyo.

Sa huli, napagod siya.

Sa huling tawag namin, sinabi niya:

“Holden, mahal kita. Pero ayoko nang maging babaeng buong buhay naghihintay sa susunod mong pag-uwi.”

Hindi ako umuwi.

Hindi rin siya tumawag muli.

Ngayon, makalipas ang siyam na taon, umiwas ng tingin si Caleb.

“Akala ko alam mo.”

Nanlamig ang buong katawan ko.

“Alam ang ano?”

“Patay na si Hannah.”

Hindi ko agad naunawaan ang sinabi niya.

“Ano?”

“Halos dalawang taon na.”

“Ano’ng nangyari?”

“May komplikasyon daw nang manganak siya.”

Parang biglang lumayo ang lahat ng tunog sa paligid ko.

“May anak siya?”

Tumango si Caleb.

“Babae.”

Hindi ko alam kung bakit iyon agad ang naitanong ko.

“Nasaan ang bata?”

Umiling siya.

“Hindi ko alam.”

Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.

Kinabukasan, nagmaneho ako patungong St. Agnes.

Sinabi ko sa sarili kong magbibigay lamang ako ng pera.

Para sa pagpapagamot.

Para sa mga kagamitan.

Para sa anumang kailangan ng bata.

Pero hindi para ampunin siya.

Hindi.

Pagdating ko roon, hindi ako basta pinayagang makita ang bata.

Tama lamang iyon.

Hindi dapat basta ipinapakita ang isang batang nasa pangangalaga ng pamahalaan sa sinumang taong bigla na lamang sumusulpot.

Ipinaliwanag ko kung sino ang nagsabi sa akin tungkol sa kaniya.

Tinawagan nila si Caleb.

Sinuri ang pagkakakilanlan ko.

Pagkatapos ay pinaghintay ako.

Makalipas ang halos isang oras, lumabas ang isang tagapangasiwang nagngangalang Marisol.

May karga siyang maliit na batang babae.

Kulot ang maitim nitong buhok.

Bilugan ang mga pisngi.

Magkaiba ang kulay ng mga medyas.

“Ito si Lila,” sabi niya.

Tumingin sa akin ang bata.

Tumingin din ako sa kaniya.

At saka ko nakita ang marka.

Maliit.

Kayumanggi.

Nasa ilalim ng kaliwa niyang mata.

Parang tumigil ang puso ko.

May halos kaparehong marka si Hannah sa parehong bahagi ng mukha.

Hindi eksaktong pareho.

Pero napakalapit.

Noong nasa kolehiyo kami, lagi niya iyong tinatakpan ng pampaganda.

Lagi kong sinasabing huwag.

“Bakit?” minsan niyang tanong.

“Dahil kapag nawala iyan, paano kita makikilala sa gitna ng maraming tao?”

Tinawag niya akong tanga.

Pagkatapos ay hinalikan niya ako.

Ngayon, ang maliit na batang nasa harap ko ay nakatingin sa akin gamit ang parehong seryosong mukha ni Hannah kapag may malalim siyang iniisip.

“Ginoo?”

Boses ni Marisol ang nagpabalik sa akin.

“Paumanhin.”

“Ayos ka lang ba?”

“Oo.”

Hindi.

“Maaari ko bang malaman ang pangalan ng ina niya?”

Naging maingat ang mukha ni Marisol.

“Bakit?”

“May kakilala akong may halos kaparehong marka.”

Nag-isip siya sandali.

Pagkatapos ay sinabi:

“Kung seryoso kang interesado sa posibilidad na maging tagapag-alaga niya, maaari mong makita ang bahaging hindi lihim sa talaan niya.”

“Interesado ako.”

Hindi ko alam kung saan nanggaling ang sagot na iyon.

Pero nasabi ko na.

Makalipas ang kalahating oras, nakaupo ako sa isang maliit na silid.

May folder sa harap ko.

Binuksan ko iyon.

Lila Grace Morgan.

Dalawang taon at isang buwan.

May Down syndrome.

Matagumpay na naoperahan sa puso noong walong buwan siya.

Patuloy na tumatanggap ng tulong para sa kaniyang paglaki at pagkatuto.

Pagkatapos ay nakita ko ang isang pangalan.

Ina: Hannah Morgan.

Nawalan ako ng hininga.

Binasa ko ulit.

Hannah.

Hindi iyon pagkakataon lamang.

Hindi tsismis.

Anak ni Hannah ang batang nakita ko.

Tumingin ako kay Marisol.

“Patay ba talaga si Hannah?”

Lumambot ang mukha niya.

“Oo.”

“Habang nanganganak?”

“Matinding komplikasyon pagkatapos ng panganganak.”

Pumikit ako.

Siyam na taon.

Siyam na taon na hindi ko siya tinawagan.

Siyam na taon na iniisip kong baka isang araw magkita kami sa tindahan at magngitian nang alanganin.

Siyam na taon na naniwala akong marami pa kaming panahon.

Wala pala.

“Nasaan ang ama ni Lila?”

“Hindi ko maaaring ibigay ang pagkakakilanlan niya.”

“Hindi ko hinihingi ang pangalan.”

“Gusto ko lang malaman kung buhay siya.”

“Oo.”

“Bakit hindi niya kinuha ang anak niya?”

“Pinili niyang huwag akuin ang pangangalaga.”

Napahawak ako sa gilid ng mesa.

“At ang pamilya ni Hannah?”

“Kinontak ang lola niya sa panig ng ina.”

“Tumanggi rin?”

Tahimik na tumango si Marisol.

Dalawampu’t isang pamilya.

Sarili niyang ama.

Sarili niyang lola.

Lahat umatras.

At ilang hakbang lamang mula sa akin ay may dalawang taong gulang na batang walang kaalam-alam na paulit-ulit siyang pinipili ng matatanda na huwag piliin.

Tiningnan ko ang talaan.

Pagkatapos ay sinabi ko:

“Gusto ko siyang makita ulit.”

BAHAGI 2: ANG INA NI HANNAH

Hindi ako umuwi.

Dumiretso ako kay Diane.

Ina ni Hannah.

Nakatira pa rin siya sa parehong bahay sa kanlurang bahagi ng bayan.

Mas maayos ang bahay kaysa sa inaasahan ko.

Pero nang buksan niya ang pinto, agad kong naamoy ang alak.

Tanghali pa lamang.

Matagal niya akong tinitigan.

“Holden?”

“Oo.”

Pagkatapos ay namutla siya.

“Diyos ko.”

Alam niya kung bakit ako naroon.

“Galing ako sa St. Agnes.”

Napahawak siya sa pinto.

“Nakita mo si Lila?”

“Oo.”

Agad siyang umiyak.

Hindi tahimik.

Hindi maayos.

Parang may matagal nang nakaharang sa loob niya na biglang bumigay.

Pinapasok niya ako.

Umupo kami sa kusina.

May kalahating bote ng alak sa ibabaw ng mesa.

“Bakit hindi mo sinabi sa akin na patay na si Hannah?”

Mapait siyang natawa.

“Hindi na kayo nag-uusap.”

“Hindi ibig sabihin na wala na akong pakialam.”

“Hindi ko alam kung nasaan ka.”

“Puwede mo akong hanapin.”

“Puwede mo ring tawagan ang anak ko sa loob ng siyam na taon.”

Masakit.

Pero tama.

Hindi ako sumagot.

Makalipas ang ilang sandali, nagtanong ako.

“Sino ang ama ni Lila?”

“Eric.”

Hindi ko kilala ang pangalan.

“Nakilala siya ni Hannah sa ospital kung saan siya nagtatrabaho.”

“Ano’ng nangyari?”

“Maayos sila noong una.”

“Pagkatapos, nalaman ng mga doktor na posibleng may kakaibang kalagayan ang sanggol.”

“May palatandaan na bago pa manganak?”

“Oo.”

“Gusto ni Eric na ipahinto ang pagbubuntis.”

“Tumanggi si Hannah.”

Humigpit ang panga ko.

“At pagkatapos?”

“Nanatili siya hanggang manganak si Hannah.”

“Pagkatapos mamatay ni Hannah?”

Mapait na natawa si Diane.

“Nang makumpirmang may Down syndrome si Lila, sinabi niyang hindi niya kayang magpalaki nang mag-isa ng batang may espesyal na pangangailangan.”

Tumingin ako sa mesa.

“Bakit hindi mo kinuha si Lila?”

Matagal siyang hindi sumagot.

Pagkatapos ay hinawakan niya ang bote.

Hindi siya uminom.

Hinawakan lamang niya iyon.

“Dahil ito ako.”

“Puwede kang magpagamot.”

“Tatlong beses na.”

“At?”

“Bumabalik ako.”

Napuno ng luha ang mga mata niya.

“Hindi ko kayang ipangako sa batang iyon na hindi ako mawawala nang tatlong araw dahil lasing ako.”

“Hindi ko kayang ipangako na maaalala ko ang mga gamot niya.”

“Ang mga pagpapatingin.”

“Ang mga pagsasanay.”

“Hindi ko kayang ipangako na hindi niya ako makikitang walang malay sa sahig ng kusina gaya ng nakita ako ni Hannah noong sampung taong gulang siya.”

Tahimik ako.

“Ang hindi ko pagkuha kay Lila,” sabi niya, “marahil ang pinaka-hindi makasariling ginawa ko sa buong buhay ko.”

Hindi ko siya pinatawad.

Pero hindi ko rin siya hinusgahan.

Minsan, maaaring sabay na totoo ang dalawang bagay.

Mahal niya ang apo niya.

At hindi siya ligtas na taong dapat magpalaki rito.

Bago ako umalis, binigyan niya ako ng isang maliit na kahon.

“Ano ito?”

“Mga gamit ni Hannah.”

“Bakit mo ibinibigay sa akin?”

“Hindi ko alam.”

“Basta tingnan mo.”

Sa loob ng sasakyan ko ko iyon binuksan.

Mga litrato.

Mga sulat.

Lumang tiket sa sinehan.

Lumang kard ni Hannah mula sa kolehiyo.

At isang litrato naming dalawa noong dalawampu’t tatlong taong gulang kami.

Nasa lawa kami.

Nakaakbay siya sa akin.

May sulat sa likod.

Kung hindi man ito panghabambuhay, sana maalala kong minsan naging tunay akong masaya rito.

Umiyak ako sa loob ng sasakyan.

BAHAGI 3: HINDI AKO PUMUNTA ROON PARA MAGING AMA

Makalipas ang tatlong araw, bumalik ako sa St. Agnes.

May dala akong tseke.

Dalawampu’t limang libong dolyar.

Para sa mga pagpapagamot at pagsasanay ni Lila.

Iyon lamang ang plano.

Ibigay ang pera.

Pagkatapos ay umalis.

Tinanggap ni Marisol ang sobre.

“Napakalaking tulong nito.”

“Gamitin ninyo sa anumang kailangan niya.”

“Salamat.”

Tumango ako.

Pagkatapos ay narinig ko ang tawa ni Lila mula sa pasilyo.

Dapat umalis na ako.

Sa halip, naitanong ko:

“Maaari ko ba siyang makita?”

Makalipas ang limang minuto, nasa silid-laruan ako.

Nakaupo si Lila sa sahig.

May hawak na makukulay na singsing na laruan.

Nang makita niya ako, tumigil siya.

Pagkatapos ay ngumiti.

Hindi ko alam kung bakit.

Dalawang beses pa lamang niya akong nakita.

Pero ngumiti siya na parang may naalala.

Gumapang siya papunta sa akin.

Binuhat ko siya.

Agad niyang hinawakan ang kuwelyo ng damit ko.

Katulad noong unang pagkakataon.

“Bakit mo palaging ginagawa iyan?” bulong ko.

Tumawa siya.

Umupo si Marisol sa kabilang bahagi ng silid.

“Parang nakikilala ka na niya.”

“Dalawang beses pa lang niya akong nakita.”

“Hindi binibilang ng mga bata ang pagkikita tulad ng matatanda.”

Tiningnan ko si Lila.

Sinusubukan niyang kunin ang salamin ko.

“Marisol.”

“Ano iyon?”

“Kung sakali lang.”

Ngumiti siya.

“Sige.”

“Kung may isang lalaking walang asawa na gustong mag-apply…”

“Hindi na yata ‘kung sakali’ iyan.”

Napabuntong-hininga ako.

“Sige.”

“Ako.”

“Kung gusto kong mag-apply para maging magulang niya, ano ang kailangan kong gawin?”

Hindi siya nagdiwang.

Hindi rin siya ngumiti nang malaki.

Maayos niyang ipinaliwanag ang lahat.

Pagsusuri sa aking nakaraan.

Pagsisiyasat sa bahay.

Mga klase tungkol sa pagpapalaki ng bata.

Pagsusuri sa kalusugan at pananalapi.

Mga taong magpapatunay sa pagkatao ko.

Mga panayam.

Mga pagdalaw.

Pagdinig sa hukuman.

Mga buwan.

Posibleng mas matagal pa.

“At walang katiyakan,” sabi niya.

“Alam ko.”

“Maaaring hindi ka aprubahan.”

“Alam ko.”

“Maaaring may kamag-anak na biglang lumitaw.”

“Sige.”

“Maaaring magbago ng isip ang ama niya bago maging pinal ang pagkawala ng karapatan niya bilang magulang.”

Sumikip ang dibdib ko.

“Sige.”

“Interesado ka pa rin?”

Tiningnan ko si Lila.

Nasa bibig na niya ang salamin ko.

Dahan-dahan ko iyong kinuha.

“Oo.”

“Interesado pa rin ako.”

BAHAGI 4: ANG BAHAY NA HINDI KO NA IPINAGBILI

Hindi ko ipinagbili ang bahay ng mga magulang ko.

Sa halip, ipinagawa ko ito.

Pinalitan ang lumang mga kable ng kuryente.

Inayos ang maluwag na hawakan sa hagdan.

Ipinaayos ang banyo.

Pinalitan ang sirang kandado sa likod na pinto.

Hindi ko ginawa iyon para mapahanga ang tagapagsuri.

Ginawa ko iyon dahil may posibilidad nang may maliit na batang tatakbo sa pasilyo.

Si Jocelyn ang itinalagang tagapangasiwa ng kaso ko.

Hindi siya madaling mapahanga.

Sa una niyang pagbisita, tinanong niya:

“Sino ang tutulong sa iyo kapag may problema?”

“Kaibigan ko si Caleb.”

“Siya iyong tumanggi kay Lila?”

“Oo.”

Tumaas ang isang kilay niya.

“Kakaibang pagpili.”

“Tapat siya.”

“Hindi sapat ang pagiging tapat kung hindi naman siya maaasahan.”

Tama siya.

Kaya gumawa ako ng tunay na pangkat ng mga taong makakatulong.

Ang pinsan kong si Nora, isang nars na nakatira nang wala pang isang oras mula sa amin.

Si Ginang Alvarez, dating guro at matagal nang kapitbahay ng mga magulang ko.

Si Caleb at ang asawa niya, matapos naming magkaroon ng mahirap ngunit tapat na pag-uusap.

Isang doktor ng mga bata.

Isang sentro para sa maagang pagpapaunlad.

Isang samahan ng mga magulang na may mga anak na may Down syndrome.

Noong una kong pagpunta sa pagtitipon ng samahan, muntik na akong hindi pumasok.

Pakiramdam ko wala akong karapatang naroon.

Hindi pa ako magulang.

Wala pa akong anak.

Pero nilapitan ako ng isang amang nagngangalang Marcus.

“Unang beses?”

“Oo.”

“Takot?”

“Oo.”

“Mabuti.”

Kumunot ang noo ko.

“Mabuti?”

“Mas natatakot ako sa taong pumapasok dito na iniisip na alam na niya ang lahat.”

Natawa ako.

Nanatili ako.

Sa sumunod na mga buwan, natutunan kong hindi awa ang kailangan ni Lila.

Hindi rin niya kailangan ng tagapagligtas.

Kailangan niya ng magulang.

May mga bagay siyang mas mabagal matutuhan.

May mga bagay na kailangan niya ng dagdag na tulong.

Pero may sarili rin siyang lakas.

Sariling ugali.

Sariling mga paborito.

Sariling init ng ulo.

At napakatigas ng ulo niya.

Ayaw niya ng sitaw.

Mahilig siyang tumugtog sa anumang bagay na parang tambol.

Kapag naiinis, ibinabato niya ang hawak niya.

Pagkatapos ay tatawa kapag ikaw ang pupulot.

Isang hapon, tinanong ako ni Jocelyn:

“Bakit si Lila?”

Alam ko ang gustong malaman ng tanong.

“Dahil anak siya ni Hannah.”

“Maling sagot.”

Napahinto ako.

Tinitigan niya ako.

“Subukan mo ulit.”

Nainis ako.

Pero naintindihan ko.

Tumingin ako sa salaming naghihiwalay sa amin sa silid kung saan nagsasanay si Lila.

Paulit-ulit niyang sinusubukang ipasok ang isang kahoy na hugis sa maling butas.

Mali.

Subok ulit.

Mali.

Subok ulit.

Ayaw sumuko.

“Dahil siya si Lila.”

Tahimik si Jocelyn.

Nagpatuloy ako.

“Si Hannah ang dahilan kung bakit ko siya unang nakilala.”

“Pero kung ibang babae ang ina niya at nakilala ko pa rin si Lila nang ganito…”

Huminga ako.

“Gugustuhin ko pa rin siyang umuwi sa akin.”

Ngumiti si Jocelyn.

Unang beses ko siyang nakitang ngumiti nang ganoon.

“Mas tamang sagot.”

BAHAGI 5: NANG BUMALIK ANG AMA NIYA

Anim na buwan na ang lumipas nang dumating ang tawag na pinakakinatatakutan ko.

Si Jocelyn.

“Holden, kailangan nating mag-usap.”

“Ano’ng nangyari?”

“Bumalik ang ama ni Lila.”

Parang bumagsak ang sikmura ko.

“Ano’ng ibig sabihin?”

“Humihingi siya ng karapatang makita ang anak niya.”

“Pagkalipas ng halos dalawang taon?”

“Oo.”

“Bakit?”

“Hindi ko alam.”

“Gusto ba niyang kunin si Lila?”

“Hindi pa malinaw.”

Nagalit ako.

Pero alam kong walang halaga sa batas ang galit ko.

Ama niya si Eric.

Ako, isang lalaking umaasang maging ama niya.

Hindi ako kasama sa unang pagkikita nila.

Naghintay ako sa isang maliit na kapihan sa kabilang kalsada.

Pinakamahabang siyamnapung minuto ng buhay ko iyon.

Pagkatapos, lumabas si Jocelyn.

“Maaari ka nang pumasok.”

Nakita ko si Eric sa maliit na silid.

Nasa kalagitnaan siya ng tatlumpung taong gulang.

Maayos manamit.

Mukhang ilang gabi nang hindi natutulog.

Nasa mataas na upuan si Lila at kumakain ng maliliit na biskwit.

Tiningnan ako ni Eric.

“Ikaw si Holden.”

“Oo.”

“Ano ka noon kay Hannah?”

“Dating kasintahan.”

Mapait siyang natawa.

“Siyempre.”

Hindi ko nagustuhan ang tono niya.

Pero nanahimik ako.

“Gusto mo siyang ampunin?”

“Oo.”

“Bakit?”

Tiningnan ko si Lila.

“Dahil mahal ko siya.”

Umiwas ng tingin si Eric.

“Hindi mo siya nakilala noong sanggol pa siya.”

“Hindi.”

“Wala ka sa ospital.”

“Wala.”

“Ako ang naroon.”

“Alam ko.”

Humigpit ang panga niya.

“Hindi mo alam kung ano ang nangyari roon.”

“Tama.”

“Hindi ko alam.”

Tumingin siya sa anak niya.

Pagkatapos ay nagsalita.

“Namamatay si Hannah.”

“Napapaligiran kami ng mga doktor.”

“May sanggol na nahihirapang huminga.”

“May nagsasalita tungkol sa operasyon.”

“May nagsasalita tungkol sa kromosoma.”

“Pagkatapos ay may libing.”

“At pagkatapos, lahat sila tumingin sa akin na parang dapat alam ko agad kung paano maging ama.”

Tahimik ako.

Napuno ng luha ang mga mata niya.

“Tumakbo ako.”

“Oo.”

“Duwag ako.”

Hindi ko siya pinagtanggol.

“Bakit ka bumalik?”

Tumingin siya kay Lila.

“Dahil halos dalawang taon akong gumigising araw-araw na alam kong may anak akong nasa kung saan.”

“Gusto mo ba siyang kunin?”

Napakatagal bago siya sumagot.

“Hindi ko alam.”

Mas kinatakutan ko ang sagot na iyon kaysa sa isang malinaw na oo.

BAHAGI 6: ANG DESISYONG HINDI KO KAYANG KONTROLIN

Sa loob ng tatlong buwan, patuloy na binisita ni Eric si Lila.

Noong una, hindi siya palaging dumarating.

Pagkatapos, naging regular.

Nagsimula siyang magtanong tungkol sa mga pagsasanay ni Lila.

Tungkol sa kalusugan niya.

Tungkol sa paraan ng pagkatuto niya.

Nakita kong unti-unti siyang nagbabago.

Ayaw kong makita iyon.

At kasabay niyon, may bahagi sa akin na nirerespeto siya.

Dahil marahil may mga taong talagang bumabalik.

Marahil hindi palaging huli ang lahat.

Pero sa bawat pagkakataong nagiging mas mabuting ama si Eric, mas nararamdaman kong nanganganib ang kinabukasang inaasam ko kasama si Lila.

Ikinahiya ko iyon.

Isang gabi, sinabi ko kay Jocelyn:

“Gusto kong maging mabuting tao tungkol dito.”

“Pero?”

“Pero may bahagi sa akin na umaasang pumalpak siya.”

Hindi siya nagulat.

“Bakit?”

“Dahil kapag naging mabuting ama siya, baka mawala sa akin si Lila.”

Tumango siya.

“At kung talagang maging mabuting ama siya?”

Pumikit ako.

“Kung ganoon, karapat-dapat si Lila na makasama ang ama niya.”

Iyon marahil ang pinakamahirap na pangungusap na sinabi ko.

Makalipas ang ilang buwan, nagkaroon kami ng pagpupulong.

Naroon si Eric.

Ako.

Si Jocelyn.

Mga abogado.

At ang namamahala sa kaso.

Nanginginig ang mga kamay ko sa ilalim ng mesa.

Si Eric ang unang nagsalita.

“Hindi ako hihingi ng pangangalaga kay Lila.”

Tumingala ako.

Nagpatuloy siya.

“Akala ko bumalik ako dahil gusto kong maging ama.”

“Pero sa tingin ko, bumalik ako dahil gusto kong patunayan sa sarili kong hindi ako masamang tao.”

Tumingin siya sa salaming naghihiwalay sa amin kay Lila.

“Hindi makatarungang gawing pagsubok ang buhay niya para malaman ko kung kaya kong maging taong dapat sana ay naging ako noon pa.”

Hindi ako makahinga.

“Pero gusto kong makilala niya ako balang araw.”

Ipinaliwanag ng abogado niya na handa si Eric na pumayag sa pag-aampon, kapalit ng limitadong pakikipag-ugnayan na nakasalalay sa pahintulot ko at sa pasya ng hukuman.

Tumingin sa akin si Eric.

“Kung papayag ka.”

Hindi ako agad sumagot.

Mahalagang hindi ako nagmadali.

“Magiging palagian ka ba?”

“Susubukan ko.”

“Hindi sapat iyon.”

Tumango siya.

“Tama.”

Pagkatapos ay sinabi niya:

“Magiging palagian ako.”

“Hindi ka maaaring dumating kapag nakokonsensiya ka at mawala kapag nahirapan ka.”

“Alam ko.”

“Hindi ka maaaring mangako sa kaniya at pagkatapos ay hindi magpakita.”

“Alam ko.”

Matagal ko siyang tiningnan.

Pagkatapos ay tumango ako.

“Sige.”

Umiyak si Eric.

Hindi ako umiyak.

Hindi hanggang makabalik ako sa sasakyan.

BAHAGI 7: ANG BAHAY NA MULING NAGKAROON NG BUHAY

Sampung buwan matapos kong unang makita si Lila na may magkaibang kulay ng medyas, iniuwi ko siya.

Hindi pa pinal ang pag-aampon.

Pero sa unang pagkakataon, sa bahay ko siya matutulog.

May maliit na kama nang naghihintay sa kaniya.

Pero ayaw niyang matulog doon.

Umiyak siya nang dalawampung minuto.

Pagkatapos ay tatlumpu.

Sa huli, umupo ako sa tumba-tumbang upuan at kinarga siya.

“Hindi ko alam kung ano ang ginagawa ko,” bulong ko.

Tumigil siya sa pag-iyak.

Tiningnan ako.

Pagkatapos ay hinampas ang pisngi ko.

“Salamat.”

Tumawa siya.

Bandang alas-dos ng madaling-araw, nakatulog siya sa dibdib ko.

Hindi ako gumalaw nang halos tatlong oras dahil natatakot akong magising siya.

Kinabukasan, masakit ang likod ko.

Pero iyon ang pinakamasayang pananakit na naranasan ko.

Magulo ang mga unang buwan.

Mga pagpapatingin.

Mga pagsusuri sa puso.

Pagsasanay sa pagsasalita.

Pagsasanay sa paggalaw.

Pag-iyak.

Paglalaba.

Napakaraming paglalaba.

At mga medyas.

Laging nawawala ang mga medyas.

Minsan, tinawagan ko si Caleb.

“Dalawampu’t isang pamilya ang tumanggi dahil may Down syndrome siya.”

“Pero walang nagsabi sa akin na ang pinakamalaking problema niya ay ang pagtangging magsuot ng dalawang medyas nang sabay.”

Halos hindi siya makahinga sa kakatawa.

Unti-unting naging tahanan muli ang bahay ng mga magulang ko.

May mga krayola sa mesa.

Maliliit na sapatos sa tabi ng pinto.

Mga laruan sa paliguan.

Makulay na mangkok.

Mga bakas ng maliliit na daliri sa bintana.

May ingay muli.

Isang hapon, dumating si Diane.

Apat na buwan na siyang hindi umiinom.

Hindi ko alam kung dapat akong maniwala.

Pero pinapasok ko siya.

Nang makita siya ni Lila, nagtago muna ito sa likod ng binti ko.

Lumuhod si Diane.

Hindi siya lumapit.

“Kumusta, munting mahal?”

Tinitigan siya ni Lila.

Pagkatapos ay lumapit.

Hinawakan ang buhok niya.

Tahimik na umiyak si Diane.

Pagkatapos ng pagbisita, sinabi niya:

“Salamat.”

Sumagot ako:

“Hindi ko ginagawa ito para sa iyo.”

“Alam ko.”

“Para kay Lila.”

“Alam ko.”

Sapat na iyon.

BAHAGI 8: ANG HULING PIRMA

Halos isang taon matapos lumipat sa akin si Lila, dumating ang araw ng pag-aampon.

May inihanda akong maliit na puting damit para sa kaniya.

Ayaw niya.

Gusto niya ang berdeng damit niyang may larawan ng dinosauro.

Siya ang nanalo.

Kaya pumasok ang magiging anak ko sa hukuman na nakasuot ng berdeng damit na may dinosauro, dilaw na pantalon, isang rosas na medyas at isang asul na medyas.

Natawa ang hukom.

“Siya ba ang pumili ng damit?”

“Opo.”

“At wala kang nagawa?”

“Wala po.”

Tinawag ang kaso.

Diretsong nagtanong ang hukom.

Nauunawaan ko ba na panghabambuhay ang pananagutan?

Opo.

Nauunawaan ko ba ang kaniyang mga pangangailangang medikal?

Opo.

Ang pananagutang pinansyal?

Opo.

Ang legal na epekto ng pag-aampon?

Opo.

Pagkatapos ay dumating ang tanong.

“Holden Pierce, nais mo bang ampunin si Lila Grace Morgan at kilalanin siya bilang iyong anak?”

Tumingin ako kay Lila.

Abala siya sa pagsubok na buksan ang folder ng abogado.

“Opo.”

Ngumiti ang hukom.

Pagkatapos ay pumirma siya.

Ilang segundo lamang.

Panulat sa papel.

Pero binago ng ilang segundong iyon ang buong buhay ko.

Si Lila Grace Morgan ay naging Lila Grace Pierce.

Anak ko.

Pumalakpak si Caleb.

Umiyak si Diane.

Nasa likod ng silid si Eric.

Hindi siya agad lumapit.

Paglabas namin ng hukuman, hinintay niyang tumingin ako sa kaniya.

“Maaari ba?”

Tumingin siya kay Lila.

Tumango ako.

Lumuhod siya.

“Kumusta, Lila?”

Tinitigan siya ni Lila.

Pagkatapos ay iniabot ni Eric ang isang laruang dinosauro.

Tinanggap iyon ni Lila.

“Salamat,” sabi ko.

Tumayo si Eric.

“Alagaan mo siya.”

Tiningnan ko siya.

“Gagawin ko.”

Pagkatapos ay idinagdag ko:

“Pero maaari mo rin siyang alagaan.”

Nagulat siya.

“Hindi bilang ama sa paraang magiging ama ako sa araw-araw.”

“Pero kung magiging bahagi ka ng buhay niya, siguraduhin mong mabuting bahagi ka.”

Nangilid ang luha sa mga mata niya.

“Gagawin ko.”

Umaasa akong totoo iyon.

Panahon lamang ang makapagsasabi.

WAKAS: ANG KUWENTONG BALANG ARAW AY MALALAMAN NIYA

Makalipas ang dalawang taon, limang taong gulang na si Lila.

Nag-aaral na siya.

Mas mabagal pa rin ang kaniyang pagsasalita kaysa sa ibang batang kaedad niya.

May pagsasanay pa rin siya sa paggalaw isang beses bawat linggo.

Lila ang paborito niyang kulay.

Paborito niya ang mga pancake.

Ayaw na ayaw niyang matulog sa oras.

Sumasayaw siya sa kahit anong musikang marinig niya.

At hanggang ngayon, kaya pa rin niyang mawala ang kaliwang medyas na para bang may hiwaga siyang kapangyarihan.

Maayos ang puso niya.

Palagi nang bumibisita si Diane.

Halos tatlong taon na siyang hindi umiinom.

Apat na beses bawat taon dumadalaw si Eric.

Hindi perpekto.

Pero palagian.

Hindi namin itinatago kay Lila kung sino siya.

Hindi rin namin pinipilit na tawagin niya itong ama.

Balang araw, maiintindihan niya.

At balang araw, ikukuwento ko rin sa kaniya ang tungkol kay Hannah.

Hindi isang perpektong kuwento.

Hindi ko gagawing santa ang kaniyang ina.

Ikukuwento ko ang tunay na Hannah.

Matigas ang ulo.

Nakakatawa.

Napakasamang magluto.

Mahilig sa kulog at ulan.

Takot na takot maiwan.

At palaging tinatakpan ang marka sa kaniyang mukha kahit paulit-ulit kong sinasabing maganda iyon.

Paminsan-minsan, dinadala ko si Lila sa puntod ni Hannah.

Hindi madalas.

Ayokong puro lungkot ang maging koneksiyon niya sa ina niyang hindi niya nakilala.

Isang hapon ng tagsibol, nagdala kami ng mga bulaklak.

Naglatag ako ng kumot sa damuhan.

Tumakbo si Lila paikot sa puno.

Pagkatapos ay lumapit siya sa lapida.

“Nanay Hannah?”

tanong niya.

Iyon ang unang pagkakataong sinabi niya iyon.

Napahinto ako.

“Oo.”

“Nanay Hannah.”

Hinawakan niya ang marka sa sarili niyang pisngi.

Pagkatapos ay tiningnan ang litrato ni Hannah na dala ko.

“Pareho.”

Parang nabasag ang puso ko.

Pero hindi sa masamang paraan.

“Oo, anak.”

“Pareho kayo.”

Ngumiti siya.

Pagkatapos ay tumakbo para habulin ang isang paru-paro.

Naupo ako sa tabi ng puntod.

“Naalala mo noong sinabi mong ayaw mong maghintay habambuhay?” bulong ko.

“Patawad at inabot ako nang ganito katagal bago nakauwi.”

Gumalaw ang mga sanga sa hangin.

Mula sa malayo, narinig ko si Lila.

“Tatay!”

Tumayo ako.

“Papunta na!”

At doon ko tuluyang naunawaan.

Akala ko noon, ang pinakamalaking pagsisisi ko ay hindi ko binalikan si Hannah.

Hindi ko na mababago iyon.

Hindi ko maibabalik ang siyam na taon.

Hindi ko mapipigilan ang pagkamatay niya.

Hindi ko mababago ang katotohanang dalawampu’t isang pamilya ang tumanggi kay Lila bago ko siya nakilala.

Pero may isang bagay akong kayang gawin.

Maaari akong manatili.

Hindi dahil kailangan kong pagbayaran ang pagkakasala ko.

Hindi dahil kailangan kong iligtas ang anak ng unang babaeng minahal ko.

At lalong hindi dahil bayani ako.

Mananatili ako dahil anak ko si Lila.

At araw-araw, pinipili rin niya ako sa maliliit na paraan.

Kapag nasasaktan siya at ako ang hinahanap.

Kapag may iginuhit siya at tumatakbo para ipakita sa akin.

Kapag inaantok siya, hahawakan niya ang damit ko at sasabihin:

“Tatay, huwag kang umalis.”

At palagi, iisa ang sagot ko.

“Nandito lang ako.”

Sa pagkakataong ito, hindi katulad noong siyam na taon na ang nakalipas, alam kong totoo ang sinasabi ko.

MI ESPOSO MILLONARIO LLEVÓ A CASA A UN ANCIANO QUE VIVÍA EN LA CALLE Y M…

MI ESPOSO MILLONARIO LLEVÓ A CASA A UN ANCIANO QUE VIVÍA EN LA CALLE Y ME DIJO QUE YO MISMA TENÍA QUE BAÑARLO.ME PUSE GUANTES PORQ…

INIUWI NG MAYAMANG ASAWA KO ANG ISANG MATANDANG LALAKING WALANG TIRAHAN…

INIUWI NG MAYAMANG ASAWA KO ANG ISANG MATANDANG LALAKING WALANG TIRAHAN AT INUTUSAN AKONG PALIGUAN SIYAHindi ko akalaing ang lalak…

MI HIJA DE 18 AÑOS MURIÓ AL DAR A LUZ Y DURANTE DIEZ AÑOS CRIÉ SOLA A SU…

MI HIJA DE 18 AÑOS MURIÓ AL DAR A LUZ Y DURANTE DIEZ AÑOS CRIÉ SOLA A SU HIJO PORQUE NADIE SABÍA QUIÉN ERA EL PADRE.HASTA QUE UNA…

Nandito ako.

At mananatili ako.